(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

॥ श्रीः ॥
3.98. अध्यायः 098
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
युधिष्ठिरेण भृगुतीर्थगमनम् ॥ 1 ॥ लोमशेन युधिष्ठिरंप्रति परशुरामस्य दाशरथिरामेण तेजोहरणप्रकारकथनम् ॥ 2 ॥ तथापरशुरामस्य पितृनिदेशाद्भृगुतीर्थनिमज्जनेन पुनस्तेजोलाभकथनम् ॥ 3 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

[लोमश उवाच। 3-98-0x(2033)(19972)
युधिष्ठिर निबोधेदं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्।
भृगोस्तीर्थं महाराज महर्षिगणसेवितम् ॥ 3-98-1(19973)
यत्रोपस्पृष्टवान्रामो हृतंतेजस्तदाप्तवान्।
अत्र त्वंभ्रातृभिः सार्धं कृष्णया चैव पाण्डव ॥ 3-98-2(19974)
दुर्योधनहृतंतेजः पुनरादातुमर्हसि।
कृतवैरेण रामेण यथा कचोपहृतं पुनः ॥ 3-98-3(19975)
वैशम्पायन उवाच। 3-98-4x(2034)
स तत्रभ्रातृभिश्चैव कृष्णया चैव पाण्डवः।
स्नात्वा देवान्पितॄंश्चैव तर्पयामास भारत ॥ 3-98-4(19976)
तस्य तीर्थस्य रूपं वै दीप्ताद्दीप्ततरं बभौ।
अप्रवृष्यतरश्चासीच्छात्रवाणां नरर्षभ ॥ 3-98-5(19977)
अपृच्छच्चैव राजेन्द्र लोमशं पाण्डुनन्दनः।
भगवन्किमर्थं रामस्य हृतमासीद्वपुः प्रभो।
कथं प्रत्याहृतंचैव एतदाचक्ष्व पृच्छतः ॥ 3-98-6(19978)
लोमश उवाच। 3-98-7x(2035)
शृणु रामस्य राजेन्द्र भार्गवस्य च धीमतः।
जातो दशरथस्यासीत्पुत्रो रामो महात्मनः ॥ 3-98-7(19979)
विष्णुः स्वेन शरीरेण रावणस्य वधाय वै।
पश्यामस्तमयोध्यायां जातं दाशरथिं ततः ॥ 3-98-8(19980)
ऋचीकनन्दनो राभो भार्गवो रेणुकासुतः।
तस् दाशरथेः श्रुत्वा ररामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ 3-98-9(19981)
कौतूहलान्वितो रामस्त्वयोध्यामगमत्पुनः।
जिज्ञासमानो रामस्य वीर्यं दाशरथेस्तदा ॥ 3-98-10(19982)
तं वै दशरथः श्रुत्वा वियान्तमुपागतम्।
प्रेषयामास रामस्य रामं पुत्रं पुरस्कृतम् ॥ 3-98-11(19983)
स तमभ्यागतं दृष्ट्वा उद्यतास्त्रमवस्थितम्।
प्रहसन्निव कोन्तेय रामो वचनमब्रवीत् ॥ 3-98-12(19984)
कृतकालं हि राजेन्द्र धनुरेतन्मया विभो।
समारोपय यत्नेन यदि शक्नोषि पार्तिव ॥ 3-98-13(19985)
इत्युक्तस्त्वाह भगवंस्त्वं नाधिक्षेप्तुमर्हसि।
नाहमप्यधमो धर्मे क्षत्रियाणां द्विजातिषु।
इश्र्वाकूणां विशेषेण बाहुवीर्ये न कत्थनम् ॥ 3-98-14(19986)
तमेवं वादिनं तत्र रामो वचनमब्रवीत्।
अलं वै व्यपदेशेन धनुरायच्छ राघव ॥ 3-98-15(19987)
ततो जग्राह रोषेण क्षत्रियर्षभमूदनम्।
रामो दाशरथिर्दिव्यं हस्ताद्रामस्य कार्मुकम् ॥ 3-98-16(19988)
धनुरारोपयामास सलील इव भारत।
ज्याशब्दमकरोच्चैव स्मयमानः स वीर्यवान्।
तस्य शब्दस् भूतानि वित्रसन्त्यशनेरिव ॥ 3-98-17(19989)
अथाब्रवीत्तदा रामो रामं दाशरथिस्तदा।
इदमारोपितं ब्र्हमन्किमन्यत्करवाणि ते ॥ 3-98-18(19990)
तस्य रामो ददौ दिव्यं जामदग्न्यो महात्मनः।
शरमाकर्णदेशान्तमयमाकृष्यतामिति ॥ 3-98-19(19991)
लोमश उवाच। 3-98-20x(2036)
एतच्छ्रुत्वाऽब्रवीद्रामः प्रदीप्त इव मन्युना।
श्रूयते क्षम्यते चैव दर्पपूर्णोसि भार्गव ॥ 3-98-20(19992)
त्वया ह्यधिगतं तेजः क्षत्रियेभ्यो विशेषतः।
पितामहप्रसादेन तेन मां क्षिपसि ध्रुवम्।
पश्य मां स्वेन रूपेण चक्षुस्ते वितराम्यहम् ॥ 3-98-21(19993)
ततो रामशरीरे वै रामः पश्यति भार्गवः।
आदित्यान्सवसून्रुद्रान्साध्यांश्च समरुद्गणान् ॥ 3-98-22(19994)
पितरो हुताशनश्चैव नक्षत्राणि ग्रहास्तथा।
गन्धर्वा राक्षसा यक्षा नद्यस्तीर्थानि यानि च ॥ 3-98-23(19995)
ऋषयो वालखिल्याश्च ब्र्हमभूताः सनातनाः।
देवर्षयश्च कार्त्स्न्येन समुद्राः पर्वतास्तथा ॥ 3-98-24(19996)
वेदाश्च सोपनिषदो वषट्कारैः सहाध्वरैः।
चेतोमन्ति च सामानि धनुर्वेदश्च भारत।
मेघवृन्दानि वर्षाणि विद्युतश्च युधिष्ठिर ॥ 3-98-25(19997)
ततः स भगवान्विष्णुस्तं वै बाणं मुमोच ह।
शुष्काशनिसमाकीर्णं महोल्काभिश्च भारत ॥ 3-98-26(19998)
पांसुवर्षेण महता मेघवर्षैश्च भूतलम्।
भूमिकम्पैश्च निर्घातैर्नादैश्च विपुलैरपि ॥ 3-98-27(19999)
स रामं विह्वलं कृत्वा तेजश्चाक्षिप्य केवलम्।
आगच्छज्ज्वलितो बाणो रामबाहुप्रचोदितः ॥ 3-98-28(20000)
स तु विह्वलतां गत्वा प्रतिलभ्य च चेतनाम्।
रामः प्रत्यागतप्राणः प्राणमद्विष्णुतेजसम् ॥ 3-98-29(20001)
विष्णुना सोभ्यनुज्ञातो महेन्द्रमगमत्पुनः।
भीतस्तु तत्रन्यवसद्ब्रीडितस्तु महातपाः ॥ 3-98-30(20002)
ततः संवत्सरेऽतीते हृतौजसमवस्थितम्।
निर्मदं दुःखितं दृष्ट्वा पितरो राममब्रुवन् ॥ 3-98-31(20003)
न वै सम्यगिदं पुत्र विष्णुमासाद्य वैकृतम्।
स हि पूज्यश्च मान्यश्च त्रिषु लोकेषु सर्वदा ॥ 3-98-32(20004)
गच्छ पुत्रनदीं पुण्यां वधूसरकृताह्वयाम्।
तत्रोपस्पृश्य तीर्थेषु पुनर्वपुरवाप्स्यसि ॥ 3-98-33(20005)
दीप्तोदं नाम तत्तीर्थं यत्रते प्रतितामहः।
भृगुर्देवयुगे राम तप्तवानुत्तमं तपः ॥ 3-98-34(20006)
तत्तथा कृतवान्रामः कौन्तेय वचनात्पितुः।
प्राप्तवांश्च पुनस्तेजस्तीर्थेऽस्मिन्पाण्डुनन्दन ॥ 3-98-35(20007)
एतदीदृशकं तात रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
प्राप्तमासीन्महाराज विष्णुमासाद्य वै पुरा ॥ 3-98-36(20008)

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि अष्टनवतितमोऽध्यायः ॥ 98 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-98-2 रामो जामदग्यः। हृतं दाशरथिरमेण ॥ 3-98-5 तस्य युधिष्ठिरस्य। तीर्थस् तीर्थे स्नातस्य ॥ 3-98-6 वषुः तेजः ॥ 3-98-9 दाशरथेः। कर्मणि षष्ठी ॥ 3-98-15 व्यपदेशेन उक्त्या ॥ 3-98-25 चेतोमन्ति चेतनावन्ति। आर्षं पदत्वप्रयुक्तं रुत्वम्। चेतस्वन्तीत्यपेक्षितम् ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.